Fortt III przywrócony pamięci

Mariusz Błaszczak, minister obrony narodowej ogłosił w czwartek 30 maja decyzje o utworzeniu na terenie III Fortu w Stanisławowie koło Pomiechówka miejsca pamięci narodowej.

– Dopiero teraz odkrywana jest skala zbrodni Niemców na Polakach, tu w Pomiechówku. Podjąłem decyzję, aby to miejsce zajmowane dotychczas przez Wojsko Polskie stało się miejscem pamięci. Bardzo dziękuję wszystkim tym, którzy dbają o pamięć ofiar niemieckiego terroru – powiedział Mariusz Błaszczak podczas spotkania z dziennikarzami.

– Chciałbym, żeby to miejsce stało się miejscem pamięci. Chciałbym, aby to miejsce było poświęcone tym wszystkim, którzy zostali zamordowani podczas ll wojny światowej. Apeluje również do wszystkich mieszkańców północnego Mazowsza, o to aby przekazywali relacje i pamiątki tej kaźni – mówił minister.

Decyzja ministra, nowotworzone miejsce pamięci będzie dostępne nie tylko badaczom, ale także dla tych, którzy przyjdą tam oddać hołd pomordowanym. Zaapelował też do wszystkich, których losy w jakikolwiek sposób łączą się z obozem, o przekazywanie wszelkiego rodzaju pamiątek, memorabiliów, relacji i wspomnień. Gromadzeniem przekazanych artefaktów zajmie się między innymi Departament Edukacji, Kultury i Dziedzictwa MON. Fort III w Pomiechówku jest miejscem kaźni kilkudziesięciu tysięcy Polaków z terenu północnego Mazowsza. W czasie II wojny światowej w Forcie III w Pomiechówku funkcjonował niemiecki obóz przesiedleńczy i więzienie karno-śledcze.

Błaszczak przypomniał, że  31 maja 1940 roku na III Forcie dokonano egzekucji 48 żołnierzy  Armii Krajowej i posła na Sejm II Rzeczypospolitej, Pana Juliana Łabędę.  – To są tylko niektóre z ofiar mordu dokonanego przez okupanta właśnie w tym miejscu. Z północnego Mazowsza byli zwożeni ludzie, stanowiący bardzo często elitę i tu byli mordowani – powiedział minister Błaszczak.

Minister Błaszczak powołał również zespół ekspertów, którzy otoczą Fort III Pomiechówek szczególną troską. Wywodzą się oni z takich instytucji podlegających Ministerstwu Obrony Narodowej, jak Wojskowe Biuro Historyczne, Muzeum Wojska Polskiego i Centralna Biblioteka Wojskowa. Na czele zespołu stanie Pan dr Piotr Oleńczak – twórca Fundacji Fort III Pomiechówek, społeczny kustosz Fortu, ekspert Urzędu Wojewódzkiego zajmujący się grobami wojennymi i miejscami pamięci, osoba bardzo zasłużona w walce o nadanie fortowi właściwego statusu i udokumentowania prawdy historycznej o jego wojennych dziejach.

Ministrowi w wędrówce po kazamatach towarzyszył Stanisław Łoniewski, który jako trzynastolatek był więziony w III Forcie. 30 maja otrzymał z rak ministra pamiątkowy medal związany ze stuleciem odzyskania Niepodległości.

Pierwsze ekshumacje odbyły się już wkrótce po wojnie. Przeprowadzone zostały systemem amatorskim i wkrótce, z uwagi na obawę epidemii, zakończone. Przez kilkadziesiąt lat nie odbywały się na obiekcie żadne prace ekshumacyjne. Do tej pory nie przebadano całego terenu Fortu. W badaniach georadarowych, zleconych w 2007 r. przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa potwierdzono istnienie masowych mogił na prawym dziedzińcu Fortu.  W październiku 2018 r. IPN przeprowadził pierwsze prace ekshumacyjne na małym lewym dziedzińcu. W czasie tylko dwóch tygodni udało się wydobyć szczątki 57 osób. Część ofiar była mordowana strzałem w tył głowy. W jednym z dołów, obok szczątków ludzkich, odkopano szkielet psa z przestrzeloną czaszką. Uroczysty pogrzeb ofiar w tymczasowej mogile na terenie Fortu odbył się 15 grudnia 2018 r. Na czerwiec br. zaplanowano kolejne prace wykopaliskowe.

Janusz Nowakowski

Leave a Comment